ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri A-10 “Thunderbolt II”nin (Warthog) xidmət müddətini uzatdığını açıqlayıb. Hərbi Hava Qüvvələrinin katibi Troy Meynkin sözlərinə görə, hörmətli yerüstü hücum təyyarəsinin üç eskadrilyası ən azı onilliyin sonuna qədər aktiv qalacaq.
“Müharibə naziri Pit Heqsetlə məsləhətləşmə əsasında biz A-10 “Warthog” platformasını 2030-cu ilə qədər UZADACAĞIQ. Bu, Müdafiə Sənayesi Bazası döyüş təyyarələri istehsalını artırmaq üçün çalışarkən döyüş gücünü qoruyur”, - deyə Hərbi Hava Qüvvələrinin katibi Troy Meynk “X”də müddətin uzadıldığını açıqlayarkən yazıb.
İllərdir A-10 istismardan çıxarılma həddindən geri dönməyi bacarır. İndi isə davam edən əməliyyat tələbatı və onun ehtimal olunan əvəzedicisindəki boşluqlar səbəbindən istismardan çıxarılması yenidən gecikdiriləcək.
“Epic Fury” əməliyyatı A-10-u xilas etmiş ola bilər
İlkin plan 2026-cı maliyyə ilinə qədər bütün parkın istismardan çıxarılması idi. Bunun baş verməyəcəyi artıq aydındır. Əvəzində yeni plana görə, indi iki eskadrilyanın 2030-cu ilə qədər, daha bir eskadrilyanın isə 2029-cu ilə qədər uzadılması nəzərdə tutulur. Corciya ştatındakı “Moody” Hərbi Hava Bazasında yerləşən eskadrilyalar aktiv xidmət eskadrilyaları kimi fəaliyyət göstərəcək, Missuri ştatındakı “Whiteman” Hərbi Hava Bazasında yerləşən eskadrilya isə ehtiyat eskadrilya kimi xidmət edəcək.
Hərbi Hava Qüvvələri qeyd edib ki, bu, A-10 üçün tam proqram davamı deyil, yalnız qismən geri dönüşdür. A-10-un xidməti üçün hələ də müəyyən edilmiş son tarix var, lakin gələcəkdə bu tarix yenidən təxirə salına bilər.
Niyə geri dönüş? Hərbi Hava Qüvvələri əsaslandırmasını izah etməyib, lakin görünür, A-10 “Epic Fury” əməliyyatında xidmətinin davamını əsaslandıracaq qədər effektiv olub. A-10 aşağı sürətlə və aşağı hündürlükdə uçur, bu, onu yer atəşinə qarşı həssas edir, aprelin əvvəlində “Dude 44” xilasetmə missiyası zamanı bir təyyarənin itirilməsi də bunu göstərdi, lakin eyni zamanda onu havada uzun müddət qalaraq yerüstü hücum missiyaları yerinə yetirmək və daha sürətli təyyarələrin sadəcə ötüb keçəcəyi yavaş hərəkət edən quru və ya dəniz hədəflərini təqib etmək üçün ideal platformaya çevirir.
Konqres də proqramın açıq saxlanılması üçün təzyiq göstərir. Hazırda NDAA minimum 103 əməliyyat A-10 təyyarəsi tələb edir. Əvəzedici boşluğu da var, F-35 yerüstü hücum rolunu tam əvəz etməyib və sənaye məhdudiyyətləri yeni nəsil təyyarələrin istehsalında limitlər yaradıb. Buna görə A-10-un müddətinin uzadılması qərarı yalnız üstünlük deyil, zərurətlə bağlıdır.
A-10 hələ də dünyanın ən yaxşı yerüstü hücum təyyarəsidir
İstifadəyə verildiyi il: 1977
İstehsal sayı: təxminən 716 ədəd (bütün variantlar)
Uzunluq: 53 fut 4 düym (16,16 m)
Qanad açılımı: 57 fut 6 düym (17,42 m)
Çəki (maksimum qalxma çəkisi): təxminən 51.000 funt (23.132 kq)
Mühərriklər: iki “General Electric” TF34-GE-100 turbofanı (hər biri təxminən 9.000-9.275 funt itələmə qüvvəsi)
Maksimal sürət: təxminən 420 mil/saat (675 km/saat)
Mənzil: döyüş radiusu 290 dəniz mili (334 mil, 537 km), çənlərlə uçuş məsafəsi təxminən 2.200 dəniz mili (2.532 mil, 4.074 km)
Xidmət tavanı: təxminən 45.000 fut (13.700 m) - taktiki istifadə demək olar ki, həmişə yer səviyyəsinə yaxın olur
Yüklənmə: GAU-8/A 30 mm fırlanan top (mərkəz xətti), təxminən 16.000 funta (7.260 kq) qədər xarici yük, yüklənmə AGM-65 “Maverick”lər, AIM-9M “Sidewinder”, LAU-131 yeddi raketlik buraxılış podları, “Hydra 70” 2,75 düymlük raketləri/APKWS, JDAM/GBU dəstləri, top podları, istilik tələləri və radiolokasiya maneələri, LITENING hədəfləmə podu və xarici çənləri əhatə edə bilər
Ekipaj: 1 nəfər (pilot)
A-10 hələ də dar sahələrdə üstün təyyarədir. Yaxın hava dəstəyinə gəlincə, A-10 xüsusilə icazəli mühitlərdə, demək olar, rəqibsizdir. GAU-8 30 mm topu ətrafında qurulan A-10 uzun müddət havada qalmaq, aşağı sürətlərdə manevr etmək və ağır zirehi sayəsində zərərə dözmək qabiliyyəti ilə məşhurdur. Heç bir platforma aşağı hündürlükdə bu qədər dəqiqlik təqdim etmir, quru qoşunları ilə birbaşa koordinasiyaya və yer atəşinə qarşı sağ qalmaq qabiliyyətinə imkan vermir. A-10 nəhayət istismardan çıxarılanda birbaşa əvəzedici nəzərdə tutulmayıb, A-10-un qabiliyyəti faktiki olaraq Hərbi Hava Qüvvələrinin siyahısından yox olacaq.
Bununla belə, A-10-un zəiflikləri artıb. Stels olmayan platforma müasir SAM-lara və MANPADS-lara qarşı həssasdır, reaktiv təyyarə yavaşdır, maksimal sürəti cəmi 420 mil/saatdır. Təyyarə gövdələri də köhnəlir, bu isə daha çox texniki xidmət, daha çox dayanma vaxtı və daha yüksək istismar xərcləri deməkdir. Heç bir təyyarə əbədi xidmət üçün hazırlanmır və Soyuq müharibə dövrünün A-10-ları öz xidmət müddətinin sərt hədlərinə çatır. ABŞ strategiyasını Çinə və qadağan edilmiş hava məkanında yüksək səviyyəli münaqişəyə fokuslamağa keçirdikcə, A-10 Hərbi Hava Qüvvələrinin gələcək təhdidləri ilə getdikcə daha çox uyğunsuz görünür.
Amma A-10 onilliyin sonuna qədər yararlı olacaq. A-10 ilbəil “kəsilmə taxtası”ndan yayınmağı bacarsa da, platforma nəhayət istismardan çıxarılmalı olacaq. Lakin təyyarə səhnəni nəhayət tərk edəndən sonra A-10-un yaxın hava dəstəyi qabiliyyətini nəyin əvəz edəcəyi heç də aydın deyil. Müddətin uzadılması Hərbi Hava Qüvvələrinə düzgün cavab tapmaq üçün vaxt qazandırır, amma problemi həll etmir.
Dəyanət Ağalarlı
Ordu.az
